Manifesto

Bu kütüphane tek bir kabul üzerine kurulu: bir grafik, arkasındaki hesabı saklıyorsa iddia değil, dekordur. Aşağıdaki ilkeler süsleme değil; her metot ve vaka sayfası bunlara göre yazılır, bunlara uymayan içerik yayınlanmaz.

1. Uydurma metrik yok

Sayfalarda geçen her sayı ya bir formülden türetilir ya da kaynağı gösterilir. “Baskı endeksi”, “form puanı”, “etki skoru” gibi kulağa otoriter gelen ama tanımı verilmeyen büyüklükler bu kütüphanede metrik sayılmaz.

Bir metriğin geçerli olması için üç şey gerekir:

1. Girdi — hangi olaylar, hangi alandan, hangi zaman aralığında.
2. Dönüşüm — girdiyi çıktıya taşıyan açık formül.
3. Parametreler — formüldeki her katsayının değeri ve neden o değer olduğu.

Üçünden biri eksikse sayı yayınlanmaz.

2. Parametre gizlenmez

Ağırlıklar, sönüm katsayıları, pencere boyutları ve eşikler grafiğin yanında yazılır. Bir eğri $\lambda = 0.05$ ile “ezici üstünlük”, $\lambda = 0.30$ ile “başa baş maç” gösteriyorsa, $\lambda$ grafiğin dipnotu değil, kendisidir.

Pratik kural: okuyucu parametreyi değiştirip sonucun nasıl döndüğünü göremiyorsa, o grafik bir iddia değil bir reklamdır. Bu yüzden metot sayfalarındaki görselleştirmeler kaydırıcılıdır — parametreyi siz oynatırsınız.

3. Sıfır tabanı varsayılandır

Uzunlukla kodlanan her görselleştirmede (çubuk, alan, hacim) eksen sıfırdan başlar. Çünkü okuyucu uzunluğu oranla algılar; taban kaydırıldığında algılanan oran veriyle ilgisini keser.

Konumla kodlanan görselleştirmelerde (çizgi, dağılım) eksen kırpılabilir — ama kırpma işaretlenir, sessizce yapılmaz.

4. Örneklem büyüklüğü metriğin parçasıdır

%100 isabet ifadesi tek başına bilgi taşımaz; 1/1 ile 47/47 aynı sayıya yuvarlanır ama aynı şey değildir. Oran gösteren her yerde payda görünür, ve küçük paydalarda ham oran yerine küçültülmüş (shrinkage) tahmin kullanılır.

5. Belirsizlik silinmez

Tahmin aralığı olan bir büyüklük tek bir noktayla gösterilmez. Aralık çizilemiyorsa en azından yazılır. Belirsizliği kaldırmak grafiği temizlemez, sadece yanlış yapar.

6. Renk anlam taşır

Her renk bir değişkene bağlıdır ve o bağ lejantta yazılıdır. Dekorasyon amaçlı renk kullanılmaz. Sıralı veride algısal olarak düzgün skalalar kullanılır; gökkuşağı skalası veride olmayan sınırlar üretir.

Ayrıca: renk tek kodlama kanalı olamaz. Konum, şekil veya etiketle desteklenmeyen renk, okuyucuların yaklaşık %8’i için bilgi taşımaz.

7. Hiçbir veri sessizce düşürülmez

Etiketler çakışıyorsa çözüm bazılarını silmek değil, düzeni değiştirmektir — yön ayrıştırması, şerit paketleme, kümeleme rozeti. Grafiğe sığmayan veri “grafikte yok” demek değildir; kaç tanesinin gizlendiği yazılır.

---

Bu ilkeler nasıl uygulanıyor

Her metot ve vaka sayfası aynı dört bölümle yazılır. Yapı kasıtlı olarak katı: bir bölüm boş kalıyorsa, o içerik henüz yayına hazır değildir.

Bölüm	Ne cevaplar
Problem Tanımı	Görsel gürültü veya yanıltıcı sunum tam olarak nerede?
Matematiksel / Mantıksal Model	Hesap nedir, parametreleri nelerdir?
Arayüz Kararları	Model neden bu düzene, bu eksene, bu renge dönüşüyor?
Doğru / Yanlış Karşılaştırması	Aynı veri, iki sunum — fark nerede?

Kapsam

Örnekler ağırlıklı olarak futbol maç analizinden alınır, çünkü bu alan hem veri yoğun hem de yanıltıcı görselleştirmenin en sık normalleştiği yer. Ama anlatılan hiçbir yöntem futbola özgü değil: her sayfada aynı modelin finans ve ürün analitiğindeki karşılığı ayrıca gösterilir. Sönüm çekirdeği maçta “momentum”, üründe “yakınlık ağırlıklı etkileşim”, finansta “hareketli momentum göstergesi” adını alır — matematik aynıdır.